Udzielenie świadomej zgody na zabieg medyczny jest podstawowym prawem każdego pacjenta. W przypadku dzieci prawo to realizowane jest poprzez ich rodziców lub innych przedstawicieli ustawowych, a zasady udzielania zgody są zależne od wieku dziecka. Wielu rodziców obawia się, że w przypadku ich czasowej nieobecności lub problemów ze zdrowiem brak udzielenia przez nich zgody na leczenie dziecka może zagrażać jego zdrowiu. Czy taka obawa jest uzasadniona, a jeśli tak, to czy można zapobiec takiej sytuacji?

Na wstępie warto wskazać, że kwestię udzielenia zgody na zabieg medyczny dziecka reguluje ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty z dnia 5 grudnia 1996 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 464) oraz ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 186).

Zgodnie z art. 17 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przedstawiciel ustawowy osoby małoletniej, czyli rodzic lub inna osoba ustanowiona przez sąd, wyraża zgodę na wykonanie zabiegu medycznego u dziecka, przeprowadzenie jego badania i decyduje o innych kwestiach dotyczących zdrowia małoletniego.

W tym miejscu od razu pojawia się pytanie, czy wystarczająca jest zgoda tylko jednego rodzica, jeśli każdemu z rodziców przysługuje władza rodzicielska. Rozstrzyga o tym art. 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.), który stanowi, że każdy z rodziców jest uprawniony do wykonywania władzy rodzicielskiej, a o istotnych sprawach dziecka rodzice decydują wspólnie. W związku z tym uznaje się, że tylko w przypadku, gdy zabieg medyczny wiąże się z podwyższonym ryzykiem dla zdrowia lub życia dziecka konieczna jest zgoda obojga rodziców. W przypadku konfliktu między rodzicami w tej kwestii musi wypowiedzieć się sąd.

Jednak w sytuacji, gdy potrzebna jest zgoda obojga rodziców, lecz kontakt z jednym z nich jest niemożliwy lub nadmiernie utrudniony, uznaje się, że wystarczająca jest zgoda drugiego rodzica. Gdyby jednak lekarz powziął wątpliwości w tym zakresie, to może zwrócić się o pomoc do sądu opiekuńczego.

Należy ponadto zwrócić uwagę, że w świetle art. 17 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta osoba, która ukończyła 16 lat i jest zdolna, żeby świadomie wyrazić swoje zdanie, może podejmować decyzje w przedmiocie swojego leczenia. Jednak w przypadku, gdy dochodzi do konfliktu między nastolatkiem a rodzicami w tej kwestii, to decydujący głos ma sąd opiekuńczy.

W praktyce najczęściej sąd udziela zgody na leczenie dziecka w przypadku, gdy ma ono tylko jednego przedstawiciela ustawowego, z którym lekarz nie może nawiązać kontaktu lub gdy stan zdrowia rodzica nie pozwala na wyrażenie przez niego świadomej zgody na leczenie dziecka.

Czy możliwe jest zatem podjęcie przez rodzica takich działań, aby w sytuacji, gdy z jakichkolwiek względów nie będzie on mógł wyrazić zgody na leczenie dziecka, możliwe było ominięcie procedury uzyskiwania przez lekarza zgody sądu na leczenie dziecka?

Takim rozwiązaniem może być udzielenie przez rodzica innej osobie, najczęściej członkowi rodziny, pełnomocnictwa do składania oświadczeń woli i dokonywania innych czynności prawnych i faktycznych związanych z opieką medyczną nad dzieckiem, jednakże zakres uprawnień pełnomocnika musi być ściśle określony.

Z uwagi na fakt, że władza rodzicielska może być wykonywana tylko osobiście, to istniały wątpliwości co do możliwości udzielenia takiego pełnomocnictwa. Jednak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 maja 2015 r. w sprawie o sygn. akt: III CZP 19/15 (Legalis) wyraźnie potwierdził, że przedstawiciel ustawowy małoletniego dziecka może udzielić pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o wyrażeniu zgody na leczenie dziecka. Stwierdził jednak również, że: ,,pełnomocnictwo do wyrażenia zgody na zabieg lub metodę leczenia i diagnostykę […] może mieć charakter zarówno pełnomocnictwa do poszczególnej czynności, jak i pełnomocnictwa rodzajowego w przypadku leczenia periodycznego, wymagającego powtarzalnych zabiegów lub diagnostyki, z tym że ich charakter musi być ściśle określony.

Zatem możliwe jest skuteczne udzielenie przez rodzica takiego pełnomocnictwa, jednakże musi ono precyzyjnie i konkretnie określać zakres uprawnień pełnomocnika. Warto ponadto, aby było ono sporządzone w formie pisemnej z podpisem poświadczonym przez notariusza.

Na zakończenie trzeba dodać, że każdy lekarz może podjąć czynności medyczne bez zgody przedstawiciela ustawowego dziecka lub bez zgody sądu opiekuńczego, gdyby zwłoka groziła pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, co powinien uczynić w miarę możliwości po zasięgnięciu opinii drugiego lekarza tej samej specjalności zgodnie z art. 34 ust. 7  w/w ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Zatem niemożność skontaktowania się przez lekarza z rodzicem małoletniego pacjenta nigdy nie powinna doprowadzić do sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia dziecka, jednak może opóźnić proces jego leczenia lub diagnostyki.

W razie pytań lub wątpliwości zapraszam do kontaktu.

adw. Anna Majerek

 

 

Kontakt

Kancelaria Adwokacka
adwokat Anna Majerek

NIP: 9562168927

Telefon: 501 411 909, 22 119 42 58
Email: kancelaria@annamajerek.pl
Website: www.annamajerek.pl

ul. Wł. Pytlasińskiego 10/12 lok. 14
00-777 Warszawa

Lokalizacja - Warszawa Mokotów