W określonych sytuacjach przepisy prawa przewidują możliwość żądania po rozwodzie alimentów od byłego małżonka, o co można się starać zarówno w toku sprawy rozwodowej, jak również w osobnym postępowaniu po orzeczeniu przez sąd rozwodu. Jednak już w obliczu sprawy rozwodowej trzeba wiedzieć, jakie są zasady dotyczące przyznawania alimentów na rzecz drugiego małżonka. Podstawowe reguły w tej kwestii określa art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.).

 Alimenty a wina za rozpad małżeństwa

Na wstępie trzeba powiedzieć, że zasady przyznawania alimentów zależą od tego, czy sąd będzie badał przyczyny rozpadu małżeństwa w toku sprawy rozwodowej i od tego jakich ustaleń dokona w tym zakresie.

Możliwych jest kilka scenariuszy:

1. sąd może nie badać przyczyn rozpadu małżeństwa (tylko w przypadku zgody obojga małżonków na to), tzw. rozwód bez orzekania o winie,

2. sąd może ustalić, że oboje małżonkowie są winni rozpadu małżeństwa, tzw. rozwód z winy obu stron,

3. sąd może również ustalić, że tylko jeden z małżonków ponosi odpowiedzialność za rozpad małżeństwa, tzw. rozwód z wyłącznej winy małżonka.

Alimenty z powodu niedostatku

Każdy z małżonków w sytuacjach określonych w pkt. 1. i 2. oraz małżonek, który został uznany za niewinnego rozpadu małżeństwa w sytuacji określonej w pkt. 3. może żądać od byłego małżonka alimentów, jeśli:

  • znajdzie się w niedostatku,
  • nie zawarł nowego związku małżeńskiego.

Co istotne, w sytuacjach określonych w pkt. 1. i 2., czyli gdy sąd nie orzekł o rozpadzie małżeństwa z wyłącznej winy jednego z małżonków, uprawnienie do żądania alimentów wygasa z upływem 5 lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, chyba że sąd z uwagi na wyjątkowe okoliczności przedłuży ten okres czasu.

Trzeba ponadto wyjaśnić, że: ,,W niedostatku znajduje się ten, kto nie może własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części; a usprawiedliwione potrzeby te takie, których zaspokojenie zapewni uprawnionemu normalne warunki bytowania, odpowiednie do jego stanu zdrowia i wieku”, jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 września 2000 r., I CKN 872/00 (Legalis). Jest to zatem sytuacja, w której osoba bez swojej winy nie posiada środków na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności: opłacenie mieszkania czy zakup leków i wyżywienia.

Warto również wiedzieć, że jeśli były małżonek domagający się alimentów będzie pozostawał w nowym nieformalnym związku, a jego partner będzie w stanie pomóc mu materialnie, to w przypadku gdy te okoliczności wyjdą na jaw w toku procesu sąd może nie uwzględnić żądania o alimenty, jak uznał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lipca 2000 r., II CKN 1015/00 (Legalis).

Alimenty z powodu istotnego pogorszenia się sytuacji życiowej

Co więcej, w przypadku ustalenia przez sąd, że rozpad małżeństwa nastąpił z wyłącznej winy jednego z małżonków, a zatem w sytuacji określonej w pkt. 3, małżonek, który nie został uznany za winnego rozpadu małżeństwa może domagać się alimentów również w przypadku, gdy nie znajduje się w niedostatku, jednakże rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Prawo do żądania alimentów w takiej sytuacji nie jest ograniczone czasowo, wygasa jedynie w przypadku ponownego zawarcia małżeństwa.

Sąd ustala w takim przypadku wysokość alimentów mając na względzie, aby rozpad małżeństwa nie spowodował istotnego obniżenia stopy życiowej małżonka, który nie został uznany za winnego rozpadu małżeństwa.

Rozwód z wyłącznej winy małżonka w praktyce

Zatem w przypadku orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy jednego z małżonków, drugi małżonek może nie tylko uzyskać nieograniczone czasowo prawo do żądania alimentów  gdy popadnie w niedostatek, ale również może żądać alimentów z tytułu pogorszenia się jego sytuacji życiowej na skutek rozwodu, a zatem zdobywa isotne możliwości uzyskania wsparcia finansowego od byłego małżonka.

Trzeba jednak podkreślić, że sądy stosunkowo rzadko uznają, że doszło do rozpadu małżeństwa z wyłącznej winy jednego z małżonków. Czynią to tylko wówczas, gdy dojdą do wniosku, że małżeństwo dobrze funkcjonowało, a jedynie na skutek zawinionego naruszania przez jednego z małżonków swoich obowiązków małżeńskich doszło do rozpadu związku. W praktyce najczęściej za wyłączne przyczyny rozpadu małżeństwa uznaje się nadużywanie alkoholu, stosowanie przemocy w rodzinie lub zdradę małżeńską.

Przystępując zatem do sprawy rozwodowej warto dokładnie rozważyć, uwzględniając zasady dotyczące ustalania alimentów na rzecz drugiego małżonka, czy w toku sprawy rozwodowej żądać ustalenia przez sąd, kto ponosi odpowiedzialność za rozpad małżeństwa czy zadecydować wspólnie z małżonkiem o przeprowadzeniu sprawy rozwodowej bez orzekania o winie.

Trzeba mieć przy tym świadomość, że czas trwania procesu rozwodowego z ustalaniem przez sąd winy w rozpadzie małżeństwa jest zwykle nieporównywalne dłuższy niż w przypadku prowadzenia sprawy rozwodowej bez orzekania o winie, a towarzyszące mu emocje i stres znacznie większe. Zatem zawsze stoi się przed trudnym wyborem, który trzeba podjąć mając na względzie obowiązujące przepisy, praktykę sądów oraz przede wszystkim własną sytuację życiową w bliższej i dalszej perspektywie. Stwierdzenie przez sąd, że jeden z małżonków ponosi wyłączną winę za rozpad małżeństwa może mieć oczywiście również duże znaczenie nie tylko z punktu widzenia konsekwencji prawnych takiego rozwodu, ale również ze względów osobistych.

adwokat Anna Majerek

 

 

 

Kontakt

Kancelaria Adwokacka
adwokat Anna Majerek

NIP: 9562168927

Telefon: 501 411 909, 22 119 42 58
Email: kancelaria@annamajerek.pl
Website: www.annamajerek.pl

ul. Wł. Pytlasińskiego 10/12 lok. 14
00-777 Warszawa